Vegan Monkey
Monkeys

Kuifmakaak

Er was eens een eiland ver weg van hier, waar in de dichte tropische bossen zeven apensoorten leefden die je nergens anders ter wereld vond. Helemaal bovenin, in het topje van het X-vormige eiland, lopen gitzwarte apen over vulkanische stranden. Ze spelen in de golven van de branding, zich niet bewust van het feit dat zij één van de meest bedreigde apensoorten op Aarde zijn.

Dit klinkt als het begin van een sprookje, niet? Toch is het realiteit. Welkom op Sulawesi, het land van de Kuifmakaak.

Wat is een Kuifmakaak?

De kuifmakaak is één van de zeven makakensoorten die op Sulawesi leven, en dankt zijn naam aan zijn punky kapsel. Zie bijvoorbeeld deze, deze en deze – en let bij die laatste vooral op dat kuifloze koppie! Mannetjes kuifmakaken zijn ongeveer net zo groot als vrouwtjes, maar veel steviger gebouwd. Ze wegen dan ook dubbel zoveel. Door zijn intens zwarte vacht en miniscule staartje wordt de kuifmakaak ook wel de ‘black ape’ genoemd. En dat terwijl het helemaal geen ‘ape’ (mensaap) maar een ‘monkey’ (aapje) is. Het gezicht van de kuifmakaak is langer dan dat van andere makakensoorten, en heeft wel wat weg van dat van de mantelbaviaan of de drill. Dat gezicht is trouwens wereldberoemd geworden dankzij deze foto:

Foto credits: David Slater

Crested black macaque illustration - macaca nigra - kuifmakaak

Deze apenselfie heb je vast wel eens gezien! Natuurfotograaf David Slater maakte de actie mogelijk door zijn camera op een driepoot te zetten en een paar passen achteruit te doen. Een nieuwsgierige vrouwtjesmakaak kwam dichterbij en drukte de ontspanningsknop van de camera een paar keer in. De reeks foto’s die zo ontstond noemde David dan ook vrolijk “monkey selfies”.

Allemaal leuk en aardig, tot de wereld zich begon af te vragen of David wel de rechtmatige eigenaar van de foto was. De kuifmakaak had ‘m immers zelf gemaakt. Er moest zelfs een rechter aan te pas komen, maar uiteindelijk heeft deze besloten dat dieren niet onder het rechtssysteem van de Verenigde Staten vallen, en daarom geen copyrights kunnen bezitten. David kon dus opgelucht ademhalen en weer zijn eigen naam onder zijn op-afstand-gemaakte-selfie-van-iemand-anders-dan-zichzelf zetten.


Feitjes

Wetenschappelijke naam:
Macaca nigra

Engelse naam:
Crested black macaque, Celebes crested macaque

Taxonomische indeling

Rijk: Animalia (Dieren)
Stam: Chordata (Gewervelden)
Klasse: Mammalia (Zoogdieren)
Orde: Primates (Primaten)
Familie: Cercopithecidae (Apen van de Oude Wereld)
Onderfamilie: Cercopithecinae (Meerkatachtigen)
Geslacht: Macaca (Makaken)
SoortMacaca nigra


Leefgebied

Zoals je waarschijnlijk al hebt begrepen is het eiland Sulawesi, voorheen Celebes genoemd, het thuisland van de kuifmakaak. Sulawesi ligt tussen Borneo en Maluku (de Molukken) en heeft een tropisch klimaat. Als je de kaart bekijkt zie je de unieke vorm van dit eiland: het lijkt op een X met één hele lange arm. En in het noordelijkste puntje van die arm leeft onze kuifmakaak.

Klik hier voor een interactieve map.

Gedrag en Biologie

Kuifmakaken leven in grote groepen van 50 tot 100 individuen. De vrouwtjes blijven in de groep waarin ze zijn geboren, terwijl de mannetjes de groep verlaten als ze volwassen zijn. Onder de vrouwtjes heerst een, zoals dat heet, egalitaire sociale structuur: er is geen stricte rangorde, de individuen in een groep zijn tolerant naar elkaar, en er is onderling weinig agressie. Deze vriendelijke omgangsvorm is vrij uniek in makakenland. De meeste makakensoorten hebben een strenge hiërarchie waar ieder lid zich aan dient te houden. Eén misstap en je kunt rekenen op een pak slaag! De oorzaak van deze competitieve groepsstructuur zit ‘m in de voeding van makaken: fruit.

Fruit is schaars en vaak op één punt geconcentreerd, en dat biedt een voedingsbodem voor een hiërarchie. Vergelijk het met wat er gebeurt als je een groep kinderen loslaat in een zwembad waar één grote opblaasbare reuzenband in drijft. Bij kinderen en apen geldt dezelfde regel: hoe hoger je plaats op de sociale ladder, hoe groter je kans op een deel van de buit. En omdat lager geplaatste apen ook willen eten ontstaan er ruzie en politieke machtsspelletjes.

De Liefste Makaken

Maar er zijn dus wel degelijk verschillen in sociale tolerantie tussen makakensoorten. Primatologen hebben de soorten opgedeeld in vier groepen: van sociaal tolerant (Klasse 4) tot onverbetelijke bullebak (Klasse 1). Zoals je hieronder ziet bevinden alle makakensoorten op Sulawesi zich in Klasse 4. Samen met de Siberutmakaak zijn zij dus de meest vredelievende makakensoorten van allemaal.

Sociale tolerantie binnen makakensoorten (Thierry, 2000): 



1 = stricte hiërarchie
4 = egalitair
*Deze soorten hebben voor zover ik weet nog geen Nederlandse naam

Macaca nigra on the beach - Photo by Andrew WalmsleyRoze kont

In tegenstelling tot de vrouwtjes, kennen mannetjes kuifmakaken wel een sociale hiërarchie. Een groep kuifmakaken heeft één dominante leider, en de vrouwtjes hebben een opvallende manier om hem voor zich te winnen. Als een vrouwtje vruchtbaar is, zwelt haar normaalgesproken bescheiden roze achterste op als een soort ballon. Mannetjes voelen zich enorm aangetrokken tot die grote roze billen, en het dominante mannetje duldt geen andere mannetjes in de nabijheid van het vruchtbare vrouwtje. Door haar fanatiek te verdedigen vergroot hij de kans dat haar kinderen ook zíjn kinderen zullen zijn. Vrouwtjes krijgen één jong tegelijk, die in 4 tot 6 jaar opgroeit tot een volwassen kuifmakaak.

Op de foto hiernaast zie je links een vrouwtje en rechts een mannetje lopen, te herkennen aan hun kont.

Eten

Kuifmakaken zijn frugivoren, oftewel fruitetende apen. Hun dieet bestaat voor het grootste gedeelte uit vijgen, maar ze zijn verre van kieskeurig. Als het vijgenseizoen over is, eten ze naast fruit ook bladeren, knoppen, jonge planten, insecten, eieren en kleine dieren zoals muizen, krabben en hagedissen. Het is zelfs bekend dat ze op vleermuizen jagen! Net als alle andere meerkatachtigen hebben kuifmakaken wangzakken, waarin ze voedsel opslaan dat ze niet meteen op kunnen of willen eten. Wie wat bewaart… 😉

De menselijke bevolking op Sulawesi groeit gestaag, en er wordt veel bos gekapt voor landbouw. De natuurlijke voedselbronnen van de kuifmakaken moeten plaatsmaken voor akkers met voedsel dat bedoeld is voor menselijke consumptie. Al hebben de kuifmakaken daar geen notie van, en komt het wel eens voor dat een groep kuifmakaken de akkers bezoeken om maïs, aardappels, papaya, bananen en cacaobessen te ‘stelen’. Je kunt je voorstellen dat de boeren absoluut niet zitten te wachten op een enorme groep apen die een heel perceel binnen no-time hebben gestript. Sommige boeren zetten daarom vallen neer, maar een veel diervriendelijkere en duurzamere oplossing zou zijn om de randen van de akkers te beplanten met gewassen die kuifmakaken niet eten, zoals rijst en paprika.

Bedreigingen

  • Jacht voor vlees
  • Het kappen van bos voor landbouw en hout
  • Groei van de menselijke populatie

De kuifmakaak is de meest bedreigde apensoort van allemaal. De populatie staat er slecht voor, want de soort heeft de status ‘Ernstig Bedreigd’ (Critically Endangered) gekregen. De grootste bedreiging is de jacht, ondanks het feit dat dit verboden is. Mensen jagen op kuifmakaken voor hun vlees, dat door de lokale bevolking als een delicatesse wordt beschouwd. Hoewel jacht, boskap en de groei van de menselijke populatie overal ter wereld bedreigingen zijn voor apensoorten, zijn kuifmakaken en andere apen die op eilanden leven hier nog gevoeliger voor: ze kunnen namelijk niet uitwijken naar een ander gebied, omdat ze zijn omringd door water.

Jij kunt helpen: Vrijwilligerswerk voor de kuifmakaak

Het is ontzettend belangrijk dat het probleem van de illegale jacht en boskap snel wordt aangepakt, want anders is het binnenkort voorgoed gedaan met deze unieke apensoort. De NGO Selamatkan Yaki (dat ‘Red de Kuifmakaak’ betekent) doet er alles aan om de kuifmakaak te helpen. En het mooiste is dat jij hier misschien wel mee kunt helpen! Selamatkan Yaki is op het moment op zoek naar vrijwilligers op het gebied van:

  • social media
  • grafisch ontwerp
  • video-editing
  • informatica
  • vertalen

Je hoeft hier niet helemaal voor naar Sulawesi af te reizen, maar kunt dit gewoon vanaf je computer thuis doen. Mocht je geïnteresseerd zijn, bezoek dan de website voor meer informatie!


De Foto’s

De meeste foto’s in dit artikel zijn gemaakt door Andrew Walmsley – een ontzettend getalenteerde Engelse fotograaf die graag in boomtenten slaapt. Sommige van zijn close-ups zijn zo mooi dat ik er wel een hap uit zou willen nemen (ken je dat gevoel?). Andrew kwam tijdens m’n studie een dag college over hoe je het beste apen fotografeert. Ja, echt, een apenfotografiecollege. Mocht je ook zo’n les willen, ga dan dit studeren. En terwijl je dat serieus overweegt kun je hieronder nog drie foto’s van Andrew bewonderen:

Bronnen

IUCN Red List of Threatened Species: Macaca nigra  
Arkive: Macaca nigra 
Bernard Thierry (2000): The Macaques, hoofdstuk uit het boek Primates in Perspective (2011).
Animal Diversity: Macaca nigra
Wikipedia: Monkey selfie

You Might Also Like...

No Comments

Leave a Reply