Vegan Monkey
Ethiek Filosovegan

Ethisch Fruitarisme: Kunnen Planten Lijden en Wat Als Dat Zo Was?

Zoals je waarschijnlijk wel weet ga ik deze week samen met Cilla en Tom als fruitariër door het leven. Gewoon, omdat ik nieuwsgierig ben naar hoe het is om zo te eten. Is het moeilijk, wat ga ik missen, en hoe voel ik me op een fruitarisch voedingspatroon? (ligt eraan, pindakaas, en never satisfied – maar dat lees je in de volgende blogpost.)

Wat ik vooraf niet had voorspeld was dat het me zoveel gaf om over na te denken. En dan met name over de zin van fruitarisme.


Fruitariër

Iemand die de eetbare voortbrengselen van planten eet die geoogst kunnen worden zonder de plant te doden of te beschadigen. [1]


Er zijn veel verschillende redenen waarom iemand fruitariër kan zijn, waaronder voor het milieu[2], religie [3], gezondheid [bijv. 4] of gewoon ‘voor de fun’, zoals ik dus. Daar kan ik allemaal in komen, en ik respecteer iedere beweegreden en ieder persoon. Maar er is één motief waar ik mijn vraagtekens bij zet.

Volgens Wikipedia is het meest voorkomende motief voor fruitarisme ethisch van aard [5]. Bij gebrek aan officiële term noem ik de mensen met dit motief in dit artikel ‘ethisch fruitariërs’: zij die fruitariër zijn omdat zij het immoreel vinden om planten te eten, zoals het ook immoreel is om dierlijke producten te eten. Zij die fruitariër zijn voor ieder levend organisme, zoals een veganist dat ‘enkel’ is voor de dieren.

Ik vind het nobel om geen enkele levensvorm te willen doden of kwetsen. Maar fruitarisme mag naar mijn mening niet worden gezien als een superieure vorm van veganisme. We hebben goede redenen om aan te nemen dat planten zeer waarschijnlijk niet lijden zoals dieren (incl. mensen) dat doen, en in dit artikel zal ik uitleggen waarom. Ook lees je welke implicaties het zou hebben als dit wel het geval zou zijn, en in hoeverre fruitarisme het kwetsen van planten werkelijk kan voorkomen.

Planten ≠ Dieren

Fruitarisme is geen superieure vorm van veganisme, omdat planten op cruciale punten verschillen van dieren. Planten hebben zeer waarschijnlijk geen bewustzijn zoals dieren dat hebben. Een dier kan emoties ervaren, angst en pijn voelen, gelukkig zijn, verlangens hebben, en lijden. Er zijn goede redenen om aan te nemen dat planten dat niet kunnen [6], en ik zal hieronder de twee belangrijkste argumenten noemen.

  1. Planten hebben geen zenuwstelsel, geen neuronen en geen brein, en daarom zeer waarschijnlijk geen bewustzijn zoals dieren dat hebben.
  2. Pijn bij planten is niet functioneel.

Ik zal punt 2 even kort toelichten. Pijn heeft als ‘functie’ om weefselschade te voorkomen. Mensen, varkens en kippen bloeden dood met een afgezaagde voet, en pijn motiveert hen om dit te voorkomen. Een boom daarentegen kan prima doorleven met een paar takken minder of meer. Pijn zorgt er ook voor dat je minder goed functioneert omdat al je energie is gericht op het stoppen van de pijn. De meeste planten kunnen niet vluchten of zichzelf verdedigen, dus pijn zou alleen maar onhandig zijn in hun leven. In het vorige artikel over fruitarisme vind je een video die het planten-voelen-pijn-verhaal uitgebreider behandelt.

Maar Stel Nou Dat…

Hoewel dit goede redenen zijn om aan te nemen dat planten geen innerlijk gevoelsleven hebben en/of in staat zijn om te lijden, kun je nooit zeker weten wat een ander organisme ervaart. Stel nou dat we het compleet bij het verkeerde eind hebben, zoals Descartes toen hij beweerde dat dieren niet kunnen lijden. Stel dat planten toch een bewustzijn hebben en pijn ervaren. In hoeverre is ethisch fruitarisme dan werkelijk ‘plantvriendelijk;’? Ik ging even op filosofische speurtocht.

Het Onmogelijke Leven van een Ethisch Fruitariër

Als je fruitarisme net als veganisme zou doortrekken naar een leefstijl in plaats van een voedingsstijl, dan heb je een behoorlijk probleem. Want naast je voedingspatroon moet je dan ook denken aan alle andere aspecten van je leven waarin je zou kunnen bijdragen aan het beschadigen of doden van planten.

Laten we beginnen bij het object waar je derrière op dit moment op rust. Houten stoel? Juist. Kijk nu eens even om je heen. Ik schat dat minstens 90% van je complete inboedel niet ‘plantvriendelijk’ is. Houten tafels, rieten stoelen, deuren en kartonnen meubelen van de IKEA – onze huizen zijn van plint tot kozijn gevuld met bomenlijken. Je weet wat je als ethisch fruitariër te doen staat. Weg ermee.

Daar sta je dan, in een kaal huis. Je boeken en kleding in slordige hopen opgestapeld. Daar moeten we het trouwens ook even over hebben. Want boeken zijn natuurlijk een no-go als je plantenleed wilt boycotten. En heb je er wel eens over nagedacht waar je t-shirts vandaan komen? Bij de productie van niet-biologisch katoen wordt ontbladeringsmiddel gebruikt. Kun je het je voorstellen, dat je armen en benen van je romp smelten? Het is je reinste plantenmarteling.

Een donatie aan Plant Rights is op zijn plek. Trek die hele portemonnee maar leeg hoor, want briefgeld is voor een ethisch fruitariër als rosbief voor een veganist.

Hoe ‘Schadeloos’ is Fruitarisme Eigenlijk?

Oké, we get the point. Ethisch fruitarisch leven op een soorgelijke manier als veganistisch leven is geen doen. Maar zelfs als je je enkel richt op je voeding, dan is het nog maar de vraag of werkelijk ‘plantvriendelijk’ eten wel mogelijk is.

Laten we nog eens kijken naar de definitie van een fruitariër: “Iemand die de eetbare voortbrengselen van planten eet die geoogst kunnen worden zonder de plant te doden of te beschadigen”. Jep, daar staat: kunnen worden.

In theorie kun je fruit, noten, zaden, granen en peulvruchten oogsten zonder schade toe te brengen aan de moederplant. Maar in de praktijk is dat vaak een heel ander verhaal. Wie aan planten dezelfde morele status als dieren toebedeelt, houdt vrij weinig over dat ‘ie kan eten. Lees en huiver.

1. Graangenocide

Ik weet niet of je wel eens een maïs- of tarweveld heb gezien na de oogst? Compleet gesloopt. Met de grond gelijk gemaakt. Totale graangenocide. Wie een boer kent die handmatig de graankorrels uit de tarwehalmen schudt krijgt van mij een taart.

Toch moet ik hier een kanttekening bij plaatsen. Ik las namelijk dat granen vrijwel altijd pas geoogst worden wanneer de plant ‘rijp’ is [7], dat wil zeggen, opgedroogd en dood. Ik heb alleen geen idee of het graan een natuurlijke dood sterft, maar volgens deze en deze bron is (o.a.) tarwe een eenjarige plant die blijkbaar vanzelf afsterft als de zaden rijp zijn. In dit opzicht zijn granen een soort botanische zalmen te zijn. Desondanks vind ik het idee dat graan wordt gekweekt zodat het dood kan gaan om ons voedsel te geven niet supermoreel voor ethisch fruitarische standaarden. Twijfelgevalletje dus.

2. Peulvruchten: levend vermalen

Dacht je dat graan een fruitarische verschrikking was, maak je borst dan maar nat voor peulvruchten – de waardeloze haantjes van de plantenwereld. Sommige bonen worden geoogst terwijl de plant nog leeft, zoals sperziebonen, peultjes en doperwten. Als je een moestuin hebt kun je de peulen plukken zonder de plant te doden, maar de moederplanten van de peulvruchten die je in de supermarkt of bij de groenteboer koopt zijn waarschijnlijk zo geëindigd:

Naast peulvruchten zijn er nog veel andere vruchten, vruchtgroenten, zaden en noten die niet bepaald ‘plantvriendelijk’ geoogst worden. Zonder eigen moestuin blijft er vrij weinig over dat je als ethisch fruitariër zonder schuldgevoel zou kunnen eten.

3. Zaden: Embryo’s door je Embryo’s

Zelfs al zouden granen, zaden, noten en peulvruchten ‘humaan’ geoogst worden, dan is het nog maar de vraag of het ethisch gezien wel door de beugel kan. Zo staan kiemen niet op het menu van de fruitariër, omdat het al een beginnend plantje is – een ‘baby’, zoals je wilt. Dit zette me aan het denken: is niet ieder zaadje een potentiëel plantje? Als je maar lang genoeg wacht zal een gevallen boon, noot of zaadje ontkiemen. Het eten van een zaadje is voor de ethisch fruitariër als het eten van een embryo [8]. Daarmee wordt de eetlepel gebroken lijnzaad door je havermoutpap plotseling alsof je vermalen embryo’s door je kom gestoomde, gewalste, versnipperde en vervolgens gekookte embryo’s roert. Lekkah.

4. “Fruit heeft ook gevoel”

Wat blijft er nog over voor de ethisch fruitariër om te eten? Fruit en vruchtgroenten zonder pitten, zou je denken. Het is waar dat er fruitariërs bestaan die alleen het vruchtvlees van fruit en vruchtgroenten eten. Maar zelfs voor de puristen die zelfstandig de spontaan gevallen mango’s van de grond rapen en de pitten in de aarde begraven, heb ik een vervelende verrassing.

Dit artikel vertelt enthousiast over hoe verschillende planten reageren op de hoeveelheid licht waaraan ze worden blootgesteld als ze zijn geoogst. “Your vegetables are alive”, is de pakkende titel. Maar guess what? Naast de ‘vitale delen’ van planten reageren ook courgette en blauwe bessen op stimuli als licht en donker. Zelfs als ze al lang en breed in de schappen van de supermarkt liggen. Damn.

Dieren ≠ Planten

Het punt dat ik wil maken is hopelijk duidelijk. Als je de filosofie van veganisme door wilt trekken naar de plantenwereld, dan ga je het op z’n minst heel erg moeilijk krijgen in je leven, terwijl dat zeer waarschijnlijk nergens voor nodig is. Planten verschillen zo substantieel van dieren, dat we er niet naar zouden moeten streven ze zo te behandelen.

Maakt deze uitspraak mij een speciesist? Ik durf te zeggen van niet. Hoewel we nooit zeker kunnen weten dat planten geen innerlijke belevingswereld hebben, pleit ik er ook voor om realistisch te blijven en ook de kennis van experts op dat gebied te raadplegen [6].

Terwijl we aan de ene kant goede redenen hebben om aan te nemen dat planten niet kunnen lijden, hebben we aan de andere kant goede redenen om aan te nemen dat dieren wél kunnen lijden. In plaats van ernaar te streven om planten als dieren te behandelen, zouden we ons daarom naar mijn idee beter kunnen focussen op het stoppen met dieren als planten te behandelen. Want dat is wat er momenteel gebeurt. Varkens leven als kroppen sla in een kweekkas, haantjes belanden als onkruid levend in de versnipperaar, en vleeskippen die ‘klaar zijn’ voor de slacht worden gerooid alsof het aardappels zijn.

Ik heb respect voor de keuze van iedere fruitariër, ook de ‘ethisch fruitariërs’ zoals omschreven in dit artikel. Iedereen moet helemaal zelf weten hoe hij zijn veganistische voedingspatroon invult. Maar naar mijn mening is veganisme vooralsnog ‘goed genoeg’. Ik sta altijd open voor feedback, dus mocht je nou zelf een hele goede reden hebben voor het tegendeel, voel je dan vrij om deze te delen. Want over het onderwerp is naar mijn idee het laatste woord nog niet gesproken.

You Might Also Like...

3 Comments

  • Reply
    Marianne - Groene stapjes
    27 augustus 2017 at 22:04

    Leuke blog! Uitgebreid onderzoek gedaan en interessante bevindingen gedeeld. Ik ben overtuigd 😉

  • Reply
    Linda - Zaailingen
    24 augustus 2017 at 15:47

    Interessante inzichten! En een complimentje voor je grondige uiteenzetting 🙂

    • Reply
      Brenda
      24 augustus 2017 at 20:59

      Dank je wel Linda! 😀

    Leave a Reply