Vegan Monkey
Health & Food

De Schokkende Feiten over Vis (wetenschappelijk onderbouwd)

Voordat ik veganist werd was ik dol op vis. Ik had standaard een zak pangafilet in de diepvries, bestelde in restaurants altijd een visgerecht, en als ik ergens ging lunchen waar ze een broodje tonijnsalade op de kaart hadden staan, dan was de keuze snel gemaakt. En nog steeds kan ik soms verlangen naar de ‘good old times’. Of liever gezegd, ‘bad old times’. Want er is behoorlijk wat mis met vis.

Dat vis het meest mishandelde stukje vlees is ga ik in een volgend blogartikel behandelen. In dit artikel gaat het over de vraag waarvan iedereen dacht dat ‘ie het antwoord wel wist: is vis gezond? Lees en huiver.

Is Vis Gezond?

Die vraag lijkt een open deur. Vis, en met name vette vis, wordt massaal de hemel in geprezen. De heilige graat- eh.. graal in de Schijf van Vijf, bomvol eiwitten en onverzadigde omega-3 vetzuren. Het is waar dat vette vis veel omega-3 bevat en dat omega-3 goed voor je is. Maar de vorm waarin de meeste mensen het binnenkrijgen (vis dus) doet alle gezondheidsvoordelen van omega-3 teniet.

Over Omega-3

Omega 3 verlaagt je cholesterol, werkt ontstekingsremmend en verkleint waarschijnlijk het risico op kanker en dementie [1]. Omega-3 vetten bestaan uit drie hoofdtypen: ALA, DHA en EPA. ALA vind je met name in plantaardige voedingsmiddelen zoals noten, zaden, algen en plantaardige olie, en in kleinere mate in spruitjes en groene bladgroenten [2,3]. DHA en EPA vind je in algen, vis en schaal- en schelpdieren [3].


Bronnen van ALA:

  • Zaden (lijnzaad, chiazaad, hennepzaad)
  • Noten (walnoten)
  • Lijnzaadolie, raapzaadolie en sojaolie
  • Kiemen
  • Bonen
  • Groene bladgroenten
  • Spruitjes

Bronnen van DHA en EPA:

  • Algen
  • Vis (raad ik niet aan)
  • Schaal- en schelpdieren (raad ik niet aan)

ALA

ALA (alfa-linoneenzuur) is een essentiëel vetzuur, wat betekent dat je lichaam het niet zelf aan kan maken, maar wel nodig heeft om goed te kunnen functioneren [4]. Dat heb je zo gefixt, want 1 eetlepel chiazaad, lijnzaad of hennepzaad levert al meer dan 100% van je aanbevolen dagelijkste hoeveelheid ALA [2]. Je lichaam kan zelf EPA en DHA uit ALA maken, maar dit proces is niet heel efficiënt [5]. Je kunt ervoor kiezen om EPA en DHA aan te vullen*. Maar niet met vis.

EPA en DHA

Misschien komt dit als een verrassing, maar vissen en andere zeedieren kunnen niet zelf DHA en EPA aanmaken. Ze halen die uit hun voeding: algen (of andere zeedieren die algen eten) [4]. De omega-3 vetten slaan ze op in hun vetweefsel. Maar naast omega-3 slaan ze ook plastic deeltjes, gifstoffen en zware metalen op in hun vetweefsel, spieren en organen. En die krijg je allemaal binnen als je hun vlees eet.

Je kunt DHA en EPA daarom veel beter uit algenolie halen. Algenolie vind je net als visolie in capsules. Algenolie is van gelijke kwaliteit als visolie [6,7], of zelfs beter: bij het eruitfilteren van de gifstoffen uit de visolie wordt de kwaliteit van DHA en EPA ernstig aangetast [8]. Omdat algenolie in steriele omstandigheden op het land wordt gekweekt is het in zijn pure vorm al schoon [8].

Plastic in de Zee: Hoeveel en Why Care?

Overal waar water is, is plastic. Op de bodem van de oceaan zweven afgedankte vissersnetten en aan het oppervlak drijven kleine stukjes. De zee is een plastic soep geworden. Er zit zoveel plastic in de zee, dat als we zo doorgaan de oceanen over 30 jaar meer kilogram aan plastic dan aan vis bevatten [9].

Hoeveel er dan in zit?

86 000 000 000 kilo [10]

Zesentachtigmiljard kilo plastic. Van al het plastic in de zee is 80% afkomstig van het land. Via de wind, regenwater, riolen en vuilnisbelten komt het in de oceaan terecht [11]. En ieder jaar gooien we er 8 miljard kilo bij [10]. Dat komt neer op één vrachtwagen vol plastic afval dat iedere minuut de zee in wordt gedumpt. En we hebben geen idee hoe we al dat plastic op moeten ruimen.

 

Micro en Nano

Door de chemische structuur zal plastic nooit kunnen oplossen zoals organisch materiaal dat wel kan. Maar door een combinatie van UV-straling, erosie en doordat dieren ze eten, breken ze wel op in steeds kleinere stukjes: microplastic (< 5 mm) en nanoplastic (< 1 µm). Deze miniscule stukjes plastic drijven overal, in ieder stuk van de oceaan [12]. De nanoplastics zijn zo klein dat ze celwanden kunnen doordringen en daar schade kunnen aanrichten waar we nog geen weet van hebben [11].

Er leven dieren in deze plastic soep. Ze eten microplastic en ademen nanoplastic. Het plastic komt via hun kieuwen en spijsvertering in hun organen, spier- en vetweefsels terecht. En zo ook in jou [11].

Plastic in Vis

Je zou denken dat dieren goed weten wat wel en niet eetbaar is. Maar helaas blijkt het tegenovergestelde het geval. Omdat algen zich perfect aan plastics kunnen hechten zien allerlei zeedieren plastic voor voedsel aan [13]. Van kleine krill tot vissen, haaien, zeeschildpadden, zeevogels, dolfijnen en walvissen – ze komen allemaal af op het naar algen geurende plastic en eten het op. Miljoenen dieren sterven een hongersdood omdat hun magen volzitten met plastic [a,b,c].

Voor mensen die vis eten vormt plastic een ander probleem. Niet alleen krijgen we via het eten van vis, schaal- en schelpdieren micro- en nanoplastic binnen [11], maar plastic werkt ook nog eens als een magneet voor gifstoffen. Door de moleculaire structuur kunnen giftige stoffen zich gemakkelijk aan plastic binden. In het spijsverteringsstelsel van het dier dat de plastic deeltjes probeert te verteren laten de gifstoffen los [11]. En dan krijg je:

Vergiftigde vis

De meest voorkomende giftige chemicaliën in de oceaan zijn dioxines, dioxineachtige PCB’s, zware metalen zoals kwik en cadmium, en vlamvertragers, afkomstig van de industrie [11].

Dioxines en PCB’s

Dioxines en dioxineachtige PCB’s hebben kankerverwekkende eigenschappen. Ze dringen door tot de kern van de lichaamscellen en beïnvloeden de celdeling, waardoor uiteindelijk tumoren ontstaan. In lagere doses zijn dioxines schadelijk voor het zenuwstelsel en immuunsysteem. Aldus het Voedingscentrum [14].

Uit onderzoek blijkt dat 38 tot 54% van alle dioxines die we binnenkrijgen van vis en andere zeedieren afkomstig is [16]. Het aantal dioxines en PCB’s in vis moet officiëel binnen de veiligheidsnormen [15] vallen. Voor paling is de toegestane hoeveelheid gifstoffen al verhoogd, omdat paling anders überhaupt niet meer verkocht zou mogen worden. Met 1 portie paling van 150 gram krijg je meer dan 8x het aantal dioxines binnen dan veilig is [16].

Hoe vetter of groter de vis, hoe meer dioxines

De reden dat paling zoveel dioxines bevat, is omdat dioxines zich aan vet binden. Hoe vetter de vis, hoe meer dioxines. Met één portie vette vis zit je al zo goed als aan je max voor die dag [16], en dan komt de rest van je voeding daar nog bovenop. Maar niet alleen in vet maar ook in andere delen van het lichaam zoals huid, lever en spieren kunnen dioxines worden opgeslagen. Met name vissen die hoog in de voedselketen staan, zoals zwaardvis, zalm, tonijn en makreel, bevatten veel gifstoffen [16].

Nu ben ik wel benieuwd wie er helemaal bovenaan de voedselketen staat. Oh wacht…

 

 

Het Gevaar van Dioxines

Zoals je las binden dioxines zich aan vetweefsel, en dat werkt precies zo in mensen. Van de dioxines die je binnenkrijgt verlaat slechts éénderde je lichaam via je ontlasting, en de rest blijft in je lichaam achter [14]. De dioxines breken slechts heel langzaam af [14,16], waardoor ze allang hun schadelijke werk hebben kunnen doen voordat ze na jaren uit je systeem zijn.

Dioxines en PCB’s veroorzaken:

  • Kanker (ook een verhoogd risico bij een erg lage dosis [11,15])
  • Acne [14]
  • Pigmentvlekken [14]
  • Neurologische effecten [11,16]
  • Immuniteitsproblemen [11,14,16]
  • Vruchtbaarheidsproblemen [11]
  • Hormoonverstoringen [11]

Zware Metalen in Vis

Net als dioxines en PCB’s belanden ook zware metalen via de industrie in de oceaan. De belangrijkste en gevaarlijkste zijn kwik (waarvan 90% gevaarlijk methylkwik is), lood en cadmium [16]. Kwik wordt vooral in vis gevonden; lood en cadmium vooral in schaal- en schelpdieren.

Methylkwik

De meeste gifstoffen hopen zich op in vetweefsel, maar kwik zit in het hele lichaam van de vis, met name in de huid, spieren en organen [16]. En ook hier geldt: hoe hoger de vis in de voedselketen staat, hoe meer gif er in zijn lichaam zit. De veiligheidsnorm is 0,5 mg/kg kwik, maar die norm is speciaal voor grote roofvissen verhoogd naar 1.0 mg/kg [16,17], omdat ze anders niet meer verkocht mogen worden [16]. Het begint er bijna op te lijken dat het instandhouden van de visserij belangrijker is dan de volksgezondheid..

Even lekker rekenen

Ik heb even een kleine berekening gemaakt. Volgens het WHO mag je maximaal 4 µg (microgram) methylkwik per kg aan lichaamsgewicht per week binnenkrijgen [18]. Het RIVM vindt dat te scheutig en stelt de veilige bovengrens op 2 µg per kg aan lichaamsgewicht per week [15]. Better safe then sorry, dus laten we met het RIVM meegaan.

Iemand van 60 kilo mag dus maximaal 120 µg kwik per week binnenkrijgen. De gangbaar gebruikte Atlantische makreel bevat 50 µg kwik per 100 gram, en tonijn gemiddeld 35 µg /100 gram [19]. Met drie porties makreel of twee blikjes tonijn overschrijd je de maximaal aanvaardbare hoeveelheid kwik per week al. En dan heb ik nog niet eens de meest giftige vissen als voorbeeld genomen: de koningsmakreel en grootoogtonijn bevatten 70 µg methylkwik per 100 gram, en worden ook op grote schaal gevist.

Tel daarbij op dat de veiligheidsnorm voor gif in vis in 30% van de gevallen overschreden wordt [16] en dat de meeste mensen ook nog andere dierlijke producten eten, en je bent als visliefhebber goed op weg om met de chemokar afgevoerd te worden.

Gezonde Vis Bestaat Niet

Onvervuilde zee bestaat nagenoeg niet meer. Plastic en gifstoffen zijn overal. Het zit in wilde vis, maar ook in kweekvis dat in kooien in zee wordt gehouden. Je zou denken dat kweekvis in tanks de oplossing is, maar helaas: 99,9% van alle kweekvis wordt gevoed met fish pellets gemaakt van vis uit zee [8]. Bovendien krijgen kweekvissen antibiotica toegediend om te voorkomen dat er ziektes ontstaan met zoveel vissen in een kleine ruimte op elkaar.

Ook de keurmerken MSC en ASC zeggen niets over de schadelijke stoffen in vis, enkel of het ‘duurzaam’ gevangen is. De vangst- en doodmethodes zijn eveneens nog net zo gruwelijk als bij de niet-gecertificeerde visvangst.

  • Wilde vis (incl. MSC): plastic en gifstoffen
  • Kweekvis in tanks (incl. ASC): antibiotica, hormonen en gifstoffen
  • Kweekvis in zee: plastic, gifstoffen, antibiotica en hormonen

Je zou nu een klopjacht kunnen openen op biologische kweekvis die niet met antibiotica is behandeld en daarnaast ook geen vis, schaal- of schelpdieren uit de zee in zijn voeding heeft gekregen. In dat geval wens ik je veel succes en hoop ik dat je er niet achteraf achterkomt dat er alsnog wat mis was met je onbetaalbare lapje dierenleed. Maar de allermakkelijkste, goedkoopste en veiligste manier van de gezondheidsvoordelen van vis te profiteren is om te kiezen voor plantaardige producten.

Fucked up

Jarenlang beveelde het Voedingscentrum aan om twee keer per week vette vis te eten. Nu is dat teruggedraaid naar één keer, en waarschijnlijk niet zonder reden. Die aanbeveling heeft plots een heel andere betekenis gekregen. Het blijkt geen ondergrens maar een bovengrens te zijn. Wie jarenlang iedere week braaf twee keer vette vis at, en daarnaast heeft gedacht ‘meer is beter’, komt behoorlijk bedrogen uit.

Wat ik daarvan vind? Pretty fucked up. Ik zie het een beetje als mijn straf voor het eten van dieren, maar ik voel me ook genaaid. Al die jaren dat ik dacht gezond bezig te zijn door vis te eten heb ik continu gifstoffen ingeslikt zonder dat ik dat wist of wist wat de consequenties zijn.

Wat mij schokt is dat de informatie gewoon op de websites van het Voedingscentrum en het RIVM staat. De kennis ligt voor het oprapen. Maar het zijn de kleine lettertjes die niemand leest.

Mensen zijn zich van geen gevaar bewust, en er wordt ook geen moeite gedaan om ze erop te wijzen. Er is geen Rijksoverheidcampagne met manshoge posters op treinstations en reclamespotjes in primetime die het ons laten zien. Er staan geen kankergezwellen op pakjes makreel. Dat is enkel weggelegd voor de tabaksindustrie – niet voor de visindustrie.

Het enige dat het Voedingscentrum zegt is:

Met een gevarieerde voeding is het risico op een te hoge inname [van gifstoffen, red.] in Nederland zeer klein.

Niet alleen is die zin grammaticaal incorrect, maar is de term ‘gevarieerde voeding’ ook echt ontzettend vaag. Ik wed dat het meerendeel van de Nederlanders zich niet houdt aan wat het Voedingscentrum verstaat onder ‘gevarieerde voeding’. Ze eten zichzelf dus een tumor aan, en het enige dat ertegen wordt gedaan is strooien met vage aanbevelingen als: ‘eet gevarieerd’.

Waarom wordt vis überhaupt nog aangeraden, als het niet essentiëel is en sowieso gifstoffen bevat?

Wie me kent weet dat ik niet van de complottheorieën ben. Onschuldig tot het tegendeel bewezen is. H0 < p=0,05 or it didn’t happen. Maar zelfs ik ga er dingen van denken.

Draait het echt allemaal om geld? Is het instandhouden van de visindustrie belangrijker dan dat jij of ik kankergezwellen ontwikkelen? Wat moet ik nou denken van het onafhankelijke Voedingscentrum, dat zijn geld enkel uit overheidssubsidies haalt? Hoe onafhankelijk zijn eigenlijk de wetenschappelijke bronnen die het Voedingscentrum gebruikt? Ik vraag het me allemaal af.

Voor wie denkt:

Omg, I’m fucked!

“Al die jaren dat ik vis at en gifstoffen binnenkreeg zonder dat ik het wist.. en nu zit ik met de achtergebleven gifstoffen die nog steeds in m’n lichaam zitten!”

Ja. Beetje fuck is dat wel. Maar good thing is: je leeft nog. En hopelijk ben je in goede gezondheid. Aan het verleden kun je niets meer doen, wel aan wat je vanaf nu in je mond stopt – en wat vooral niet.

Conclusie

Vis, schaal- en schelpdieren bevatten kankerverwekkende gifstoffen en zijn niet nodig voor het verkrijgen van welke voedingsstof dan ook. Daarom raad ik ook niemand aan om het te eten. Niet twee keer per week. Niet één keer per week. Gewoon helemaal niet. Er zijn voldoende alternatieven voor wat het ook is dat je zoekt in vis. Zoals deze! 🙂

Plantaardige alternatieven voor vis:

  • Omega-3 → Plantaardige bronnen, zoals lijnzaad, chiazaad en hennepzaad.
  • DHA en EPA → Algenolie-supplement
  • Vitamine B12 → B12-supplement
  • Eiwitten uit vis → Eiwitten uit plantaardige producten
  • Tonijnsalade → Hummus met nori
  • Gepaneerde vis → SoFish visburger (bij de Jumbo te koop)
  • Gemarineerde vis → Gemarineerde tempeh
  • Vis eten in een restaurant → Leaf Vegetarian in Rotterdam
  • Vissmaak door gerechten → Zeewier (wakame, nori etc.) / zeekraal


Bronnen

Indien de bronnen niet direct naar een wetenschappelijk artikel refereren, dan vind je in die bronnen links daarnaartoe. Dit geldt bijvoorbeeld voor het Marine Litter rapport, de website Authority Nutrition en het boek De Huilende Zee.

[8] Dos Winkel, persoonlijke communicatie 23 juli 2017 (e-mail).

[16] Winkel, D. (2010). De Huilende Zee.


* Dos Winkel over de DHA en EPA: “Onderzoek bij vegetariërs heeft aangetoond dat deze minder hart- en vaatziekten krijgen en vaak tot op hoge leeftijd helder van geest blijven, terwijl in hun bloed de hoeveelheden EPA en DHA lager zijn dan bij wel-viseters. De omzetting van ALA naar EPA en DHA wordt geremd door een ander essentieel vetzuur, namelijk linolzuur (Omega-6). Men gaat er van uit dat vegetariërs een veel betere verhouding tussen Omega-3 en Omega-6 (linolzuur) hebben, en dat er kennelijk ook compensatiemechanismen bestaan die echter nog niet helemaal duidelijk zijn. Wel duidelijk is dus dat men om gezond oud te worden geen vis nodig heeft.”[16]
Brenda: Mocht je toch twijfelen, schaf dan algenolie capsules aan.

You Might Also Like...

16 Comments

  • Reply
    Sytse - Het Groene Broertje
    5 september 2017 at 18:08

    Bedankt voor dit artikel. Ik refereer een vaak naar als collega’s/vrienden me vragen over mijn vegan lifestyle en hoe ik tegen vis aan kijk. Want “ik ben zo dol op zalm” of “Sushi zonder vis is geen sushi”. Dat hoef ik niet te horen.

    Maar vraagje, ik wil zelf graag mijn standpunten wetenschappelijk kunnen onderbouwen en mijn gesprekken meer met wetenschappelijke onderzoeken onderbouwen. Heb je advies voor mij waar ik bijvoorbeeld bepaalde onderzoeken kan vinden? Hoe doe jij je research?

    • Reply
      Brenda
      6 september 2017 at 15:33

      Hoi Sytse! Wat leuk dat je een berichtje achterlaat! 😀
      Over je vraag: Ik gebruik zelf Google Scholar (www.scholar.google.nl) om wetenschappelijke artikelen op te zoeken, en ik vind soms ook in andere artikelen die ik lees referenties naar het wetenschappelijke onderzoek waar het over gaat. Dit zijn meestal nogal gespecialiseerde artikelen of nieuwsartikelen op Engelse websites zoals die van de BBC of CNN. Ik kijk dan altijd wel zelf nog even of wat zij beweren ook daadwerkelijk klopt met het resultaat uit het artikel. Voor sommige artikelen heb ik geen toegang meer, maar ik vraag dan mijn oud-medestudenten die dit wel hebben of zij het artikel voor me willen downloaden. Altijd handig, zulke vrienden!
      Kun je hier iets mee? 🙂 Groetjes!

  • Reply
    Anna
    31 juli 2017 at 14:07

    Mooi Brenda, fijn dat je dit weer eens voor het voetlicht brengt. Is veelal inderdaad al bekende info, maar komt misschien ook omdat ik nu ouder ben en dan oude info weer als nieuw voorbij zie komen.
    De strijd is steeds weer dat veel mensen niet willen geloven dat voedingsindustrie en overheid willens en wetens verkeerde voorlichting geven vanuit economische motieven. Ik hoop dat je veel lezers trekt!?

  • Reply
    Dos Winkel
    29 juli 2017 at 17:18

    Hoi Brenda, niet alleen mooi geschreven, maar ook nog eens helemaal up-to-date! Goed gedaan. Fijn dat je ook verwijst naar ons bijzondere evenement Sea the Future, op 8 (lessen en gastcolleges), 9 (dinner lecture) en 10 september (lezingen, films en een prachtige markt, (superduurzaam), foodtrucks, lezingen en nog veel meer. Ik nodig dan ook iedereen van harte uit opm naar ´s- Hertogenbosch te komen. Zie vooral ook de website http://www.seathefuture.nl
    Super dat je hiervoor uit Spanje terugkomt!

    • Reply
      Brenda
      29 juli 2017 at 19:11

      Hoi Dos,
      Graag gedaan natuurlijk, dat heel Nederland maar naar Den Bosch mag verhuizen de 10e! En natuurlijk de 9e bij het dinner lecture. (Voor wie zich afvraagt wat dat is: een vegan 4-gangendiner op zaterdagavond, waarbij je van plantaardige gerechten met veel zeewier geniet, terwijl Dos Winkel een presentatie houdt en schitterende onderwaterfoto’s laat zien. Voor meer info: http://www.veganevents.nl/event/sea-the-future-dinner-lecture/).
      En uiteraard kom ik niet zonder jullie hulp uit Spanje. Mijn dank daarvoor is groot. Het wordt fantastisch, dat weet ik zeker! 🙂

  • Reply
    Irene
    29 juli 2017 at 13:00

    Waardevol artikel, dankjewel! Wij eten nu n paar maanden zo goed als veganistisch en dat bevalt goed. Ben nog wel op zoek naar voor mij goed voelend, wetend, antwoord op t vitamine b12 vraagstuk. Ik kan me nog steeds zo moeilijk indenken dat we dat van ‘buitenaf’ nodig zouden hebben. En als het dan al nodig zou zijn om het als supplement te nemen, waar is het dan van gemaakt??? Weet jij dat misschien?

    • Reply
      Brenda
      29 juli 2017 at 16:24

      Hi Irene,
      Van wat ik heb begrepen komt B12 ‘uit de grond’. De grond waar wij onze plantaardige producten op laten groeien is echter niet rijk genoeg aan vitamine B12 meer en dus is het verstandig om het aan te vullen. Je ‘voorraad’ vitamine B12 in je lichaam raakt pas na jaren uitgeput, maar het is verstandig om de gevolgen ervan vóór te zijn. Ik raad je aan om even een zoektocht op Google te doen: dit geeft je vast veel meer deskundige informatie dan dat ik kan leveren. 🙂 Succes!

  • Reply
    Ilona
    28 juli 2017 at 15:02

    Bedankt voor weer een super artikel!

    Slik jij Algenolie-supplement?
    En zou je is een keer een artikel over supplementen willen doen?
    Ik slik alleen B12 maar de huisarts raad mij aan een multivitamine te slikken.
    Maar ik denk dat de huisarts er niet zoveel verstand van heeft ;p

    Alvast bedankt!

    X liefs

    • Reply
      Brenda
      28 juli 2017 at 18:30

      Hi Ilona!
      Ik slik zelf een algenolie supplement ja. Baat het niet, het schaadt ook niet (voor zover ik weet). Ik ben echt niet voor de multivitamine. Zeker als vegan krijg je gewoon veel vitamines binnen uit je voeding (ik bedoel maar: groenten, fruit, granen en peulvruchten anyone?). Ik ben alleen geen arts en ook geen voedingsdeskundige. Dus ik zou nog even bij een expert verder informeren over wat je nu precies echt nodig hebt. Maar as far as I know is een standaard gezond voedingspatroon plus vitamine B12 a genoeg. 🙂

  • Reply
    V
    28 juli 2017 at 12:19

    Mooi geschreven Brenda,
    Maar ik adviseer je wel helemaal te stoppen met eten dan. Je kan nergens meer iets plantaardigs komen zonder dat er giftige ijzers in zitten, het wordt enorm stil gehouden maar alles wat groente en ander voedsel en zelfs medicijnen houdbaar en mooi glimmend houd is puur gif, overal zitten hoge concentraten kwik en andere ijzers in die je neuronen aantasten en voor kanker zorgen. Mijn eigen vader zijn neuronenstelsel is er door aangetast en kan bijna niks meer eten.
    Mijn advies, stop met eten dan is het probleem snel opgelost

    • Reply
      Brenda
      28 juli 2017 at 18:34

      Wat een vreemde reactie. Als je goed hebt gelezen zag je waarschijnlijk ook staan dat je veruit de meeste dioxines en zware metalen binnenkrijgt via dierlijke producten. En dat 38 – 54% van de gifstoffen die je binnenkrijgt uit vis komen. Dat is het punt dat ik wil maken, niet dat we nu met z’n allen massaal stoppen met eten.

  • Reply
    Mitu
    27 juli 2017 at 15:43

    Ontzettend fijn en goed onderbouwd artikel. Ik stond al 100% achter mijn keuze om over te gaan tot volledig vegan eten, maar dit artikel is zo fijn om met anderen te delen zodat ze de juiste informatie krijgen. Hopelijk bereik je veel mensen met dit artikel!

    • Reply
      Brenda
      28 juli 2017 at 18:35

      Ah, dank je wel Mitu!

  • Reply
    Jeroen
    27 juli 2017 at 10:36

    Goed artikel, lekker doorleesbaar en helder!

  • Reply
    Marianne
    26 juli 2017 at 23:24

    Hulde! Wat een uitgebreid artikel en wat heb je veel onderzoek gedaan! Ik ben blij dat ik nu een aantal maanden vegan ben en dus niets meer hiervan binnenkrijg, maar inderdaad, net als jij voel ik me wel een beetje bedrogen… Hopelijk bereikt je blog veel mensen, want dit zou iedereen moeten weten!

    • Reply
      Brenda
      27 juli 2017 at 08:22

      Dank je wel voor je mooie bericht, Marianne! Ik hoop ook dat er veel mensen mee geholpen zijn. Ik ben dan wel geen Rijksoverheid met een enorme campagne, maar als we berichten als deze delen dan bereiken we in ieder geval íets!

    Leave a Reply