Vegan Monkey
Filosovegan Psychologie

Cognitieve Dissonantie en Veganisme

We willen het niet horen en we willen het al helemaal niet zien. Kuikens die vergast worden, eenzame kalfjes in donkere kisten, en varkens die nog leven terwijl ze worden verwerkt. We gruwelen van het leed in de vee-industrie, en toch blijven we vrolijk onze winkelwagentjes volladen met smeerkaas, kwark en kipfilet.

Hoe kan dat? Zijn we met z’n allen nou echt zo dom, dat we dit simpele geval van vraag-en-aanbod niet begrijpen? Want zolang we betalen voor vlees, vis, zuivel en eieren, blijft het dierenleed dat in deze industrieën omgaat bestaan. Dat is echt geen hogere wiskunde en snapt een kind zelfs nog.

Voor het ware antwoord nemen we een duik in de psychologie. Het feit dat de overgrote meerderheid van de Nederlanders nog steeds geen veganist is komt namelijk door cognitieve dissonantie – of eigenlijk de manier waarop we dit proberen op te lossen, maar daar kom ik later nog op terug. Voor wie nog nooit van cognitieve dissonantie heeft gehoord, bij dezen:

Cognitieve dissonantie

Het ongemakkelijke gevoel dat ontstaat wanneer je gedrag in strijd is met je normen en waarden, of wanneer je wordt geconfronteerd met feiten die niet overeenkomen met wat je gelooft.

Een goed voorbeeld van cognitieve dissonantie vind je bij de zoetekauw op dieet (“ik wil afvallen maar ik heb een groot stuk taart gegeten”), of degene die rookt (“ik weet dat roken ongezond is, maar toch blijf ik het doen”). Omdat hun gedrag en gedachten in strijd zijn met elkaar, zullen de zoetenkauw en roker zich schuldig voelen. En dat voelt niet fijn.

Cognitieve Dissonantie en Veganisme

Ook wie dierlijke producten eet en geconfronteerd wordt met informatie van hoe dieren in de vee-industrie lijden, zal cognitieve dissonantie ervaren. Het besef dat je eetgedrag in strijd is met de innerlijke overtuiging – dat je tegen dierenleed bent – bezorgt je een rotgevoel. Het hele proces in stukjes opgebroken ziet er zo uit:

  1. Overtuiging: Ik wil dieren geen pijn doen
  2. Gedrag: Ik eet dierlijke producten
  3. Informatie: Dierlijke producten veroorzaken dierenleed

Of, in het geval van het milieu:

  1. Overtuiging: Ik wil niet bijdragen aan klimaatverandering
  2. Gedrag: Ik eet dierlijke producten
  3. Informatie: Dierlijke producten veroorzaken klimaatverandering

(1) is in strijd met (2) dankzij (3). En dat levert de volgende cognitieve dissonantie op:

Door dierlijke producten te eten draag ik bij aan dierenleed en klimaatverandering, en dat wil ik niet.

Veel mensen die dierlijke producten eten voelen zich wat ongemakkelijk rondom veganisten of het onderwerp veganisme, omdat het hen herinnert aan hun cognitieve dissonantie. Niet zelden schieten ze in de verdediging om hun cognitieve hachje te redden. En dat is waar het vaak zo verschrikkelijk de mist in gaat.

Cognitieve Dissonantie Reductie: Hear no evil, See no evil

Mensen doen er alles aan om het ongelukkige gevoel dat cognitieve dissonantie teweegbrengt weg te nemen. Dit heet ook wel cognitieve dissonantie reductie, en kunnen we voor elkaar krijgen door:

  1. ons gedrag te veranderen
  2. onze attitude te veranderen
  3. de dissonantie te vermijden of weg te redeneren

Om weer even het voorbeeld van daarnet erbij te halen: een roker kan stoppen met roken (1), eerlijk bekennen dat hij de ongezonde gevolgen ervoor over heeft (2), of het bewijs dat roken dodelijk is negeren of bagatelliseren (3).

Mijn oma werd 95 en rookte als een ketter.

Vaak is het argument onderuitschoffelen vele malen makkelijker dan je gedrag of attitude aanpassen. Het bewijs dat je prima oud kan worden op een pakje zware shag per dag (N=1, maar oké) lost de dissonantie op, en de roker kan weer vrolijk verderleven voor zolang het duurt.

Maar waar de roker vooral zichzelf ermee heeft, zijn de dieren de dupe van de irrationele dissonantiereductietechnieken van omnivoren. Maar liefst 80% van de Nederlanders kiest voor tactiek nummer 3 om zijn cognitieve ongemak weg te nemen. Hoe ik op dat getal ben gekomen? Kijk maar even mee.

1. Gedrag veranderen → De Veganist

Ik stop met het eten van dierlijke producten.

Dit is de beste en enige juiste oplossing, maar in de praktijk komt deze heldendaad helaas maar zelden voor. Met 70 000 personen is slechts 0,4% van de Nederlandse bevolking veganist. Sad face.

Eat no evil

2. Attitude veranderen → De Psychopaat

Dierenleed boeit me niet.

Wie dit oprecht meent diagnosticeer ik bij dezen met een antisociale persoonlijkheidsstoornis. In lekentaal komt dat erop neer dat je een psychopaat bent, samen met zo ongeveer 4% van de samenleving. Een antisociale persoonlijkheidsstoornis ontstaat door een afwijking in de hersenen, waardoor de persoon die eraan lijdt geen empathie voor andere mensen of dieren kan voelen. Als de documentaire Earthlings je nog steeds onbewogen laat, dan raad ik je aan om toch eens een psycholoog te bezoeken.

 

3. Dissonantie verwijderen → De Luie Mens

…Noem je me nou lui?

Jazeker, en dan druk ik me nog zacht uit. De meeste omnivoren weten wel dat hun gedrag in strijd is met hun waarden, maar hebben het er gewoon niet voor over om zichzelf te informeren, of hun broodje kaas op te geven. Dan moet je toch toegeven dat je op z’n minst een beetje lui bent, om nog maar te zwijgen van egoïstisch en immoreel. Omdat dat besef ook weer cognitieve dissonantie oplevert, gooit kaaslievend Nederland zijn beste smoesjes, tegenwerpingen en oogkleppen in de strijd om zijn comfortabele leventje voort te kunnen zetten. En wel zo:

Tactiek #1: Struisvogelpolitiek

De meeste mensen gaan de confrontatie met dierenleed actief uit de weg. Als de beelden voorbijkomen kijken ze de andere kant op, en de verhalen willen ze niet horen. De informatie die toch is binnengekomen wordt weggestopt in een donker hoekje van hun brein, of weggeredeneerd met tactiek #2: de excuusjes.

Tactiek #2: Goedpraterij

Tot deze categorie behoren alle ongegronde redenen waarom iemand met een schoon geweten dierlijke producten zou kunnen eten. Ze houden geen van allen stand. Enkele voorbeelden zijn: ‘Dieren zijn gewoon happy’ (lees dit ff), ‘Ik koop alleen biologisch’ (beter koop je het helemaal niet), ‘Ik eet alleen eieren van mijn geredde kippen’ (bekijk deze video, vanaf 4:30 min), ‘mensen zijn van nature omnivoren’ (van nature zijn we ook polygaam, en lees dit), ‘mensen mogen dieren eten omdat we superieur aan ze zijn’ (hell to the no), etc.

De discussie over dat mensen dieren mogen gebruiken omdat dat in één of ander groot boek staat ga ik overigens niet aan. Ik heb echt nul zin om aan volwassenen uit te gaan leggen dat Sinterklaas niet bestaat.

Tactiek #3: Veganisme bekritiseren

Wanneer de pro-omni argumenten van tactiek #2 allemaal onderuitgeschoffeld zijn, is het tijd voor tactiek #3: de tegenaanval. Hier vind je de argumenten over dat veganisme niet gezond (is het wel) of niet praktisch haalbaar zou zijn. Want als veganisme geen houdbare voedingsstijl is, kun je het eten van dierlijke producten afschrijven als ‘noodzakelijk kwaad’.

Zo is iedere veganist bekend met de vraag waar ze dan in godsnaam hun eiwitten vandaan halen (zucht) en de opmerking dat we dierlijke producten nodig hebben om te blijven leven of spieren op te bouwen. Het besef dat veganisten nog steeds op deze aardkloot rondhobbelen is bij sommigen waarschijnlijk nog niet helemaal geland, en over dat laatste onderwerp praten we verder zodra je Jurgen hebt verslagen met armpjedrukken. Voor nog meer argumenten tegen veganisme en hun weerlegging, lees dit, dit, ditdit en dit.

Conclusie

Als we de veganisten (0,4%), de personen gediagnosticeerd met een antisociale persoonlijkheidsstoornis (4%) en kinderen onder de 15 jaar (die ik buiten beschouwing heb gelaten omdat zij zich wellicht nog niet bewust zijn van de consequenties van hun gedrag: 16%) van 100% aftrekken, komen we uit op 79,6%. Wat betekent dat bijna 80% van de Nederlanders geen legitieme reden heeft om dierlijke producten te eten. En ik geloof dat we dit het beste kunnen oplossen door redelijk, begripvol en lief te zijn voor elkaar.

Aan de Veganisten:

Jullie zijn awesome. Jullie zijn de 0,4% die daad bij het woord voegt. Jullie gaven je favoriete eten en comfort op om je idealen na te leven. En alsof dat nog niet genoeg is moeten jullie ook nog eens alle kritiek van omnivoren incasseren en op pakweg ieder feestje uitleggen hoe de vork in de steel zit. Soms is dat vermoeiend, frustrerend en bloedirritant. Maar als ik je één ding mag meegeven, dan is het dit: wees begripvol. Besef dat ook jij ooit omnivoor bent geweest. Omnivoren zijn geen slechte mensen – slechts mensen.

De volgende keer dat je wordt geconfronteerd met oppositie, hoe onredelijk ook, bedenk dan dat je te maken hebt met iemand die worstelt met zijn cognitieve dissonantie. Blijf vooral geduldig en begripvol, en bedenk wat jou heeft geholpen om de stap naar veganisme te zetten. Als jij die kennis kan toepassen, dan zou je zomaar een nieuwe veganist kunnen recruteren.

Aan de Omnivoren:

Don’t kill the messenger, kill the killer.

Wie dierlijke producten eet is verantwoordelijk voor het mishandelen en doden van onschuldige dieren. Iedere keer dat jij eieren koopt vergas je indirect een kuikentje, en iedere keer dat jij sushi bestelt rukt er iemand op jouw bestelling de darmen uit een levende vis.

Cognitieve dissonantie reductie is geen excuus voor het sponsoren van een holocaust. Dus weg met die smoesjes, het uitstelgedrag en het ge-jamaar, maar do what you got to do! De veganisten staan met open armen en schalen vol vegan brownies op je te wachten.

Nu hoef je echt niet van de één op de andere dag veganist te worden. Ik heb het ook in stapjes gedaan. Iedere keer dat je vlees, vis, zuivel of eieren koopt, bedenk dan of je het zou kunnen vervangen door iets plantaardigs: sojamelk of -yoghurt in plaats van zuivel, hummus in plaats van kaas, en een plantaardige vleesvervanger in plaats van vlees of vis. En bezoek ook vooral deze website, en deze. Geloof me, er gaat een wereld voor je open.

Weet ook dat ik ieder stapje dat je in de goede richting zet keihard toejuich. En schroom niet om deze hieronder in een berichtje te delen, dan krijg je van mij persoonlijk een plantaardige veer in je 🙂

Go for it!

You Might Also Like...

32 Comments

  • Reply
    Marjolein
    12 augustus 2017 at 10:17

    Dit is denk ik het meest informatieve en best onderbouwde artikel dat ik ooit over veganisme gelezen heb. Dank je!

    • Reply
      Brenda
      12 augustus 2017 at 10:25

      Wauw Marjolein, dank je wel voor je grote compliment! En van mijn kant heel graag gedaan natuurlijk!

  • Reply
    Sanne
    11 augustus 2017 at 02:26

    Wat een mega mega mega fijn artikel!

    • Reply
      Brenda
      11 augustus 2017 at 10:13

      Wat een mega mega lieve reactie ^^ Dank je wel!

  • Reply
    Ed Heesbeen
    17 juli 2017 at 06:49

    Goed en duidelijk geschreven Brenda, Chapeau !!!

  • Reply
    Linda - Zaailingen
    14 juli 2017 at 10:50

    Wat een goed stuk! Heel duidelijk, direct en nog grappig ook 🙂

  • Reply
    Marjet
    14 juli 2017 at 10:05

    Er zijn dus meer psychopaten dan veganisten op de wereld. Best wel schokkend.

    • Reply
      Brenda
      14 juli 2017 at 14:16

      Ja erg he! In ieder geval wel in Nederland – misschien doen ze het ergens anders in de wereld beter 😉

    • Reply
      @TofuTed
      16 juli 2017 at 16:53

      Ja maar die indruk had ik al helaas
      Maar er is dus ook een groot potentieel!

  • Reply
    Wendy
    14 juli 2017 at 09:13

    Wat een super artikel!
    Ik ben een tijdje geleden nog “aangevallen” geweest over het feit dat ik veganist wil zijn. Ik zeg “wil zijn” want er zijn een paar dingetjes die ik niet zomaar kan weglaten uit mijn leven (medicatie) en als het soms ECHT te veel moeite is om een plantaardig alternatief te halen, dan durf ik wel eens zondigen (bv. een croissant eten – wel NOOIT vlees gelukkig).
    Ik voel me er wel slecht bij -__-

    Alleszins, ik krijg stiekem echt zin om jouw artikel te delen op mijn facebook! Maar ik durf niet goed. Ik ga eerder voor de “laat me in alle rust mijn plantjes opeten”-veganist dan de “denk meer na over wat je doet!”-veganist :p

    • Reply
      Brenda
      14 juli 2017 at 14:32

      Hoi Wendy! Dank je wel voor je bericht, en bij dezen een veer, want zelfs als croissantjesverslaafde draag je bij aan minder dierenleed. 🙂 Doe het lekker op je eigen tempo: iedere keer dat je niet voor een dierlijk product kiest maar voor een plantaardig alternatief is al top!
      Ik weet niet hoe alle andere delers het hebben ervaren (68 mensen gingen u voor – mocht je het hebben gedeeld dan bij dezen heel erg bedankt!), maar mocht er nou een omnivoor zijn die in de verdediging schiet, stuur ze dan maar naar mij toe, of reageer gewoon eenvoudigweg ‘Don’t kill the messenger’ 😉
      Niets hoeft natuurlijk, maar hoe meer mensen het lezen, hoe meer dieren we redden!
      Liefs,

  • Reply
    Desi
    13 juli 2017 at 18:58

    Wat lief dat je naar me linkt <3 Laten we van die 0,4% snel meer maken 😀

    • Reply
      Brenda
      13 juli 2017 at 22:03

      Dat klinkt als een heel goed plan! ^^

  • Reply
    Janneke
    13 juli 2017 at 18:41

    Lekker bezig! Ik zie vooral dat de generatie van onze ouders en grootouders stelselmatig is gebrainwasht met de boodschap: dierlijke producten zijn normaal, noodzakelijk en natuurlijk. Allemaal bullshit maar het zit diep….oi oi oi. Ik kijk uit naar je volgende blog!

    • Reply
      Brenda
      13 juli 2017 at 22:05

      Dank je wel voor je berichtje! 😀 De brainwashing is real inderdaad, maar het lullige is dus dat we niet met het beschuldigende vingertje naar één persoon kunnen wijzen. Het is een enorm genuanceerd verhaal dat nu tot dit web van dierenleed heeft geleid. En het kan zo anders, zoveel beter!

  • Reply
    Annie
    13 juli 2017 at 17:52

    Heel mooi verwoord Brenda!

    Heel verstandig inderdaad ook om altijd rustig en beleefd te blijven wanneer andere heftig aanvallen doordat ze zelf worstelen met hun cognitieve dissonantie. Zelf ervaar ik dat ook zo.

    Niet pushen of zelf gaan beledigen, dat heeft meestal een averechts effect.
    Alleen het goede voorbeeld geven en alleen antwoorden als ze vragen waarom je vegan eet of wat het precies inhoudt.
    Dat heeft gelukkig in mijn vriendenkring/familie al menigeen aan het denken gezet en sommige beginnen in ieder geval al minder vlees en bewuster te eten.

    Goed bezig!

    • Reply
      Brenda
      13 juli 2017 at 22:07

      Ik deel aan jou ook een pluim uit, Annie. Jij bent gewoon al vegans aan het recruteren, en dat allemaal door begripvol te blijven. Chapeau 🙂 Ik ben best een beetje trots!

  • Reply
    Yvonne
    13 juli 2017 at 16:09

    Helder!

  • Reply
    Pauline
    13 juli 2017 at 15:07

    Geweldig! Altijd zo jammer dat degenen die het lezen waarschijnlijk wel al bewust zijn van dit hele verhaal. Ik krijg de niet-vegetariers of niet-veganisten helaas nooit zo ver om juist dit artikel te lezen 🙁

    • Reply
      Brenda
      13 juli 2017 at 22:10

      Jammer, want ik heb het juist ook voor hen geschreven! Maar die onwil om het te lezen is eigenlijk cognitieve dissonantie reductie in your face (tactiek #1: struisvogelpolitiek). Misschien moet je ze uitdagen en ze lafaards noemen als ze dit artikel niet lezen. Dat levert ook weer cognitieve dissonantie op omdat ze niet laf willen zijn, en zullen ze hopelijk het artikel lezen – als ze geen smoesjes gaan verzinnen om het niet te hoeven doen. 😉 Naja, je kunt het altijd proberen!

  • Reply
    Bob Arends
    13 juli 2017 at 14:19

    Beste artikel wat ik in zeer lange tijd heb gelezen. Alle wetenswaardigheden staan erin of er wordt naar door gelinkt. Geen uitvluchten voor en door de omnivoor, die hier respectvol doch meedogenloos omver wordt geblazen. Geweldig gedaan. Dank je!

    • Reply
      Brenda
      13 juli 2017 at 22:13

      Dank je wel, Bob, wat een mooi compliment! ^^ Krijg ik zomaar een veer in m’n 🙂 . Die krijg je overigens ook terug, want met je eigen initiatief (Plant Aardig Onderwijs) ben je ook ontzettend belangrijk werk aan het doen. Top!

  • Reply
    Mariejon
    13 juli 2017 at 13:25

    Wat is dit helder uiteengezet, een top artikel ?!

    • Reply
      Brenda
      13 juli 2017 at 13:43

      Dank je wel, Mariejon! Wat een onwijs leuke naam trouwens. 🙂

  • Reply
    Deborah
    13 juli 2017 at 10:34

    Duidelijke taal! Ik ben een bijna veganist maar ga er nu helemaal voor! 🙂

    • Reply
      Brenda
      13 juli 2017 at 13:44

      Yes, super Deborah! Ik word echt zo blij als ik dit lees. Bij dezen heb je die veer dik verdiend! *plop*

  • Reply
    Astrid
    12 juli 2017 at 22:42

    Wauw, ik ben zo ontroerd door je welbespraaktheid, je ‘attitude’, het compromisloos zeggen waar het op staat, de spijker op z’n kop. Je bent nog jong zie ik op je foto, en dat stemt me vreugdevol. Als de jongere van de toekomst jou volgt en er zich een nieuwe standaard kan ontwikkelen, dan gaan we zeker een betere wereld tegemoet! Hartelijke groet van een 51-jarige, die onder leeftijdgenoten weinig beweging ziet waar het deze pijnlijke waarheden betreft. Veel succes, hou vol, veel liefs!

    • Reply
      Brenda
      12 juli 2017 at 22:53

      Wow Astrid, wat een ontzettend lief bericht! Dank je wel. Ik denk dat de generatie van nu wel een stuk bewuster is van hun effect op de planeet, en als ik de vegan trend zo zie, ook hun effect op het welzijn van dieren. Om je toch ook een beetje trots te laten zijn op je eigen generatie: mijn moeder is al overgestapt op sojayoghurt en sojamelk, en probeert al meer vleesvervangers uit. Toegegeven, er is wat meer weerstand en minder bevlogen idealisme, maar met begrip en oplossingen aandragen kun je geloof ik best wat bereiken! 🙂
      Liefs,
      Brenda

  • Reply
    Quirine
    12 juli 2017 at 20:09

    Wauw Brenda! *applaus* Wat een fijn artikel! Op een humoristische maar tóch dringende manier geschreven. Mag ik nu die veer? 😉

    • Reply
      Brenda
      12 juli 2017 at 22:26

      Haha dank je wel, Quirine! Bij dezen: *plop* 😉

  • Reply
    Ethelka
    12 juli 2017 at 20:05

    Wat een super goed stuk Brenda!

    • Reply
      Brenda
      12 juli 2017 at 22:26

      Dank je wel, Ethelka!

    Leave a Reply